Pirsgirka lkera bn-II

moustafa@rechid.net | 13 Ocak 2018 Cumartesi

MUSTEFA RED

Me xeleka xwe ya hefteya bihur bi gotinn, "Mirov dikare bibje: Bae! Ka pirsgirk i ye? Mr Celadet ev lkera me naskiriye va ye pirraniya me j, zaravay Kurmanciya Bakur li gor gramera w dinivsnin" bi daw kirib.

Ev gotina li jor bi gelemper raste divt em di v opa xwe da her berdewam bin. L ev nay w maney ku em ji bo pven standartkirina ziman - ser xwe bi hin pirsgirkan nenin. Me dt awa rgirtina radkal li ber tpa dubare xistina tpa pn ji du tpn ji yek cihderk, ne li gor pvena ziman me ye. Ji lew ra j axaftin genge li ser van mijaran gelek pwste. B guman gramera ku Mr Celadet daniye ji ya hem kesn din batire. L ev nay w maney ku ev gramer b kmas ye. Bi dtina me, away nivsandina lkera bn j yek ji wan kmasiyane. Bi rast heya ku jiy min b 60 sal j, min herdem lkera bn li gor away mr me y hezkir cuda dinivsand. L bel, hn ji destpk da j dil min j ne rihet b. Li hem welatan wisa ye ku pirraniya gel helbet ziman xwe ba dizane l rzikn gramer ba nizane. Ji lew ra, rzikn gramer divt, heya ku pkan be, sade bin ji mantiq ziman ne dr bin. Ez li konferanseka ziman li bajar Amed bedar bn (bawerdikin ku sala 2004an b). Di vekirina konferans da birz Osman Baydemr ji bedaran tika kir ku v ziman me hinek sivik bikin. W got, wek ku niha heye, ziman me mna ziman ivkane, gelek zor zehmete. Bel yek ji van zor zehmetiyan, away nivsandina lkera bn di dema niha da ye.

Ji ber ku tenha ew kesn gramer ba dizanin, lkara bn di hevokan da nas dikin wisa j w ji peyva p w cuda dinivsnin. Ji ber v j, cudakirina w bye nana pisporiya wan kesan. Yan bi gotineka din, ew kes ku bizane lkera bn biqetne wek kesek pispor t naskirin. Heke nizanibe cuda binivsne, hng yn zimanzan qet qma xwe p nakin. Bi v away rastnivsandina lkera bn di dest zimanzanan da bye wek taceka zann. Li hla din, bi rast j ew kesn ku gramer ba nizanin ji bin bar lkera bn dernakevin. Mirov di nivsn wan da bi sedema lkera bn - pirr caran rast titn bi ken komk j t. Wisa t xuyakirin, hin kesan tenha bihstiye yan j di nivsan da dtiye ku li hin cihan tpa "e" ji bjey cuda t nivsandin, l bel, nizanin ima li k. Radibin wek kesn bi lottoy dilzin, dikin. Hema li hin cihan tpa "e" ji bjey diqetnin - wek mijara lottoy - carcaran j rast tnin, l pirr caran j di ber ra vediwenin. 

Helbet, nimne pirrin. L ka em van du hevokan pk bikin, daku mebesta me ba b tgihtin:

Em di nternt da rast van hevokan j hatin:

Emerka soz daye Kerkuk 

vegern e.

 L li benda er kirina Kurdan 

ma ye.

Gelo ima ks ku gramer ba nizane, l bel ziman bi axaftin nivsandin ba dizane, di nivsandina lkera bn da dikeve reweka wisa? Gelo sedem i ye?

Mamostay mezin Mr Celadet Bedirxan (li gor dtina xwe) deh birn qiset di ziman me da bi nav kirine ku ew j ev in: navdr, veqetandek, pronav (bernav, cnav,), jimarnav, lker, rengdr, hoker, daek, gihanek banean. W gotiye ku ev deh birn qiset, bi gelemper, di nivsandin da ji hev cuda tn nivsandin. L bel, Mr Celadet awarteyek di vir da kiriye ku ew j veqetandeke. Veqetandek hergav bi bjeya ku t veqetandin va t nivsn. Nimne: sva sor, mirov hja, xortn Kurd, jineka bedew, siwarek lezgn, mirovina biyan, hwd.

Gelo ima tenha veqetandek tev ku ew li gor mr me yek ji birn qiset ye ji bjeyn din cuda nay nivsandin?

Ber ku em bersiva v pirs bidin, ka em hmann zimn bnin bra xwe. Mr Celadet dibje: Hmann zimn arin: tp, kt, bje hevok (komek). Ji tpan kt dibin ji ktan bje pk tn. Gava bje bi awayek manedar bidin pey hev hevok dibin. Ji pirr hevokan pexan pk t ew j ziman bi xwe ye.

Ka em li gor hmann zimn li hin nimneyan temae bikin:

Nimne 1:  Mirov hja hat.

Ev hevoka me, ji aliy tpan va, ji 13 tpan pkt ku ew j evin: m, i, r, o, v, , h, , j, a, h, a, t.

Bel hin tp hatine dubarekirin, l di v hevok de 13 tp hatine bikarann.

L ji aliy kteyan va, ev hevoka me ji 6 kteyan pk t ku evin: mi-ro-v-h-ja-hat.

Ji aliy birn qiset va, ev hevoka me ji 4 biran pk t ku ew j evin: mirov (navdr), (veqetandek), hja (rengdr), hat (lker).

Ji aliy bjeyan va, wek xuya ye, hevoka me ji 3 bjeyan pk t ku evin: mirov, hja, hat.

L bel - wek bje - di v hevoka me da, navdr veqetandek bi hev ra yek bjey pk tnin. Sedema bingehn ji v yektiy ra (yan ku navdr veqetandek yek bjey pk tnin) ji kteyan t. Kte, ew bir qiset ye ku bi carek ji dev me derdikeve nabe were ikestin. Di hem zimann chan da j wisa ye ku kte nayn ikestin. Gava em li v hevoka me ji aliy kteyan va temae dikin, em dibnin, tpa "v", ku yek ji tpn navdr "mirov"e, bi veqetandeka me ra "" kteyek pk aniye. Ji ber v yek, gelek rast duriste, da ku kte ney ikestin, em veqetandeka "" navdr "mirov" bi hev va wek bjeyek binivsnin. Di vir da biryara mamostay me Mr Celadet Bedirxan gelek di cih da ye ku wek awarteya qeyda gelemper, veqetandek tev ku birek qiset y serbixwe ye bi bjeya ku t veqetandin va b nivsandin.

Gengeya me d berdewam be....



323
YEN ZGR POLTKA

Yazarn Tm Yazlar: